11-09-10

Alles kaputt! Toertje Pas de Calais

Duizend bommen en granaten!

Het zullen er waarschijnlijk meer geweest zijn, exacte cijfers zijn me onbekend en het is zelfs irrelevant als ik op een zoveelste ruïne sta. Na de frivoliteiten van afgelopen zomer kon ik het niet laten om een korte uitstap te maken naar een stukje Frankrijk dat tot vorige week voor mij onbetreden terrein was.

Het is nochtans niet ver en het heeft heel wat te bieden zowel op toeristisch als op historisch vlak. Uiteraard is het ‘den oorlog’, die mij weerom drijft. Niet de ‘Grote’, maar de ‘Tweede’. En naast de platgetreden paden is het soms wel zoeken naar restanten (lees: bouwwerken) die de tand des tijds hebben doorstaan. Meer nog: het is soms bizar hoe de tijd en de natuur er in geslaagd zijn om imposante structuren te verbergen en hier en daar terrein probeert terug te winnen. Helaas, tegen honderden tonnen gewapend beton is geen kruid/kruit gewassen…of toch?

Het is een niet al te lange rit zonder al te veel hinder naar het eerste punt. Een dorp in Frankrijk, Wormhout, in de noordelijke regionen in Frankrijk, welke we graag als ‘Frans Vlaanderen’ aanduiden, dorpen dragen namen die zo uit een Vlaamse roman lijken te komen: Herzeele, Bissezeele, Kruysstraete, Ledringhem,… Hier en daar met een strategische ‘CQ’ om duidelijk te maken wie hier de plak zwaait. Zoals Esquelbecq, waar een taverne recht tegenover de kerk een enorme Vlaamse Leeuwenvlag aan zijn voorgevel heeft gedrapeerd. In Vlaanderen haast ongezien. Het is net ten zuiden van de baan Esquelbecq – Wormhout dat zich op 28 mei 1940 een van de zovele tragedies plaatsvond. In het geheel der ontmenselijking van de oorlog mogelijk een voetnoot, maar het wordt pas reëel als je het kan bezoeken. En het wordt nog boeiender als de plaats des onheils gekoesterd en ‘gesoigneerd’ wordt.

Even situeren: het is mei 1940 als het Duitse leger met een rotvaart door de Lage landen en Noord-Frankrijk oprukt richting Kanaal en zijn havens. Het in der haast ingezette Britse leger, welk niet in staat blijkt om ook maar iets aan deze Blitzkrieg te kunnen wijzigen, probeert zich te redden door zich naar Dunkerque (Dunkirk) te begeven. Dit in de hoop daar liefst zo snel mogelijk geëvacueerd te worden, een operatie die nadien met recht en rede legendarisch mag genoemd worden. Een vreemde herhaling van augustus 1914.

In een ijdele poging om het Duitse leger toch enigszins af te remmen opdat er zoveel mogelijk soldaten zich naar de evacuatiestranden zouden kunnen begeven, werden er meer dan een achterhoedegevecht geleverd. Helaas werden vele eenheden snel ingehaald en gevangen genomen. Dat viel misschien al bij al nog mee. De oorlog was jong en er waren nog maar weinig precedenten van wreedheden. De evenementen van 25 jaar eerder speelden blijkbaar niet meer.

02 Wormhout.jpg 01 Wormhout.jpg 

Een restant van de 48e Divisie, bestaande uit mannen van diverse eenheden, en een handvol Franse soldaten werden gevangen genomen door een eenheid van de SS (Leibstandarte Adolf Hitler) en hadden het bijgevolg niet echt getroffen. Een honderdtal gevangenen werden in een kleine schuur samengebracht. Er werden handgranaten naar binnengeworpen zonder het verhoopte resultaat. Per vijf werden de overlevenden naar buiten gebracht om daar geëxecuteerd te worden. In de paniek die daarmee ontstond wisten er enkelen te ontsnappen waarvan er 15 later werden ‘opgevangen’ door de Wehrmacht en redelijk volgens de conventies werden afgevoerd. Twee mannen wisten zich te verbergen in een vijver in de nabijheid, maar werden daar neergeschoten. Een er van, Bert Evans wist nog weg te geraken en overleefde de oorlog. Meer dan 80 bleven achter, dood, of stervend.

De site werd in 1972 herontdekt door Britse veteranen en in de mate van het mogelijke als een memoriaal in staat gebracht. Enkele jaren geleden (2004?) werd er een nieuw schuurtje gezet en werd de site uitgebouwd met een heuveltje en een wandelpad. Over het terrein vinden we langs het parcours stenen die duiding geven over de evenementen die toen plaatsvonden. De originele vijver is er nog wel en een hoopgevende metalen sculptuur maakt het plaatje volledig. Mooi en tegelijk intriest. Voor velen een vergeten stille getuige in een verder rustgevend landschap. 

03 Wormhout.jpg

Aangekomen in Dunkerque richt ik mijn pijlen eerst op het Dunkirk Memorial and Cemetery, gelegen langs de redelijk onsympathieke Route de Furnes. Op deze rustplaats liggen 450 gesneuvelden van de E erste Wereldoorlog en een 800-tal van de Tweede Oorlog. Het merendeel soldaten uit het Commonwealth, maar ook enkele Polen, Noren en Tsjechen die werden meegesleurd in de grote operatie. Op de muren staan nog eens enkele duizend namen van militairen die geen bekend graf hebben.

 05 Dunkirk.jpg04 Dunkirk.jpg 

In de open kapel wordt de aandacht getrokken door het glasraam in mat glas welk een dramatisch tafereel uitbeeldt. Het gebouw heeft het karakter van een tuinprieel en biedt langs alle zijden een uitzicht op de omgeving. Die bestaat naast het militaire gedeelte ook uit het burgerlijke kerkhof, welke de begraafplaats ‘omarmt’. 

Vooronderzoek leerde mij al dat er in de stad zelf niets of nauwelijks iets herinnert aan de operatie ‘Dynamo’, enkel in Dover staat een zeer bescheiden steen. Doch, zover reikten de plannen niet. Een kleine excursie door de stad bracht mij bij de jachthaven waar het zeilschip ‘Duchesse Anne’ voor het scheepvaartmuseum ligt. Even verderop de Rue du Leughenaer, welk vroeger het centrum van handel en koopvaardij vormde. Een ‘then & now’ moment drong zich uiteraard op…

Op de Place Jean Bart deed ik een verdienstelijke poging, maar door de bombardementen is de stad erg veranderd. Geen succes dus. Een grand café was ondertussen wél verdiend.  

06 Dunkirk.jpg 

Via Gravelines (Grevelingen, ja, ik weet het) reed ik naar Calais. Gravelines lijkt ontzettend op Rocroi in de Franse Ardennen, alwaar ik eerder passeerde, maar groter en minstens even verzorgd. De omwallingen zijn nagenoeg intact en de smalle straten lijken me fantastisch om door te wandelen. Jammer dat het stadje vol geparkeerde auto’s staat. 

Even ten noorden van Calais, aan de kust uiteraard, bevindt zich de Oldenburg Batterie. Ondanks mijn voorbereiding slaagde ik er niet in deze te bereiken. Ik zag ze wel, maar een kinderverblijf en openbare werken verhinderden m.i. de toegang. In mijn achterhoofd bleef het nochtans spoken. Uitstel is geen afstel! Via Calais naar de Cap Blanc Nez.  

Op Cap Blanc-Nez is het heerlijk. Het weer weet nog niet goed welke kant op te gaan, maar als ik uitstap staat de zon hoog en een zilte wind pakt op het gelaat. Jas aan dus en op naar de kust. Het zicht is behoorlijk, wat wil zeggen dat ik de Engelse kust met het blote oog kan zien. Met de zoom wordt het natuurlijk nog beter. Vanaf hier valt me ook op dat zowat elk actueel gebouw wel erg stevige funderingen heeft. En zowaar, hier staan dus zoveel (restanten van) Duitse bunkers dat ze gewoonweg geïntegreerd zijn in de huidige bebouwing. Goed uitgewaaid stap ik terug in richting Audinghem.

07 CBN.jpg08 CBN.jpg09 CBN.jpg

Voor zover ik weet is er in de kustregio slechts 1 Blockhaus-site die beheert wordt en als dusdanig te bezoeken valt. Al de anderen zijn meestal vrij toegankelijk maar vergen – zoals later zal blijken – enige handigheid en vooral: gezelschap. De Batterie Todt, genaamd naar de ingenieur die meer dan een militair bouwwerk neerpootte, is een publiekstrekker. Er is aardig wat beweging zonder dat we in mekaars weg lopen. Een wirwar aan gangen, zalen en uithoeken zorgt er voor dat je rustig door het tot een museum omgevormde Blockhaus kan kuieren. In de bunker staat echt een schat aan materiaal en voor een beetje militaire hardware ben ik altijd wel te vinden. Zeker hier is het ‘genieten’ want bijna alles is in onberispelijke staat. Ok, hier en daar lijkt het wel of ze alles wat ze konden vinden tentoonspreiden, maar een kennis van zaken zorgt er voor dat je het relevante van de rest kan scheiden. Ik vraag me bvb af wat trench-art uit ’14-’18 hier te zoeken heeft, maar soit. Veel wapens, apparatuur allerhande en veel mannequins – uiteraard met uniformen aan. Mooi, mooi!

10 Bie Todt.jpg11 Bie Todt.jpg12 Bie Todt.jpg13 Bie Todt.jpg

Buiten bevind zich nog een spoorweg artilleriestuk van 280 mm, welk bijna 90km ver schoot. Dat is dus tot aan de Engelse kust en dan nog eens zover. Gelukkig niet tot in Londen, welk op 140 km ligt. De bedoeling was natuurlijk om de op handen zijnde invasie van de geallieerden tegen te houden. Dat deze 250 km zuidelijker zou plaatsvinden zou men snel leren. Met de wijsheid van het moment werd de Pas de Calais dus vol geschutsbunkers gezet. Inderdaad, de batterie bestaat uit 4 stuks, waarvan de overige drie aan hun lot worden overgelaten. Pardon, voor elke blanco muur zijn er natuurlijk altijd wel een stel onverlaten om de boel vol te kladden; Sign o’ the Times… ‘Turm 4’ is het gemakkelijkst te benaderen en ziet er niet uit. Ferm overgroeid, vol grafitti is het haast aandoenlijk om zulk een (ok, lelijk) restant te zien liggen.

14 Bie Todt.jpg

Laatste post is de Cap Gris-Nez, omdat ik er dan toch ben. Terug veeeel wind en helaas donkere wolken die komen opzetten. Vanaf de parking is er wel een heus parcours voorzien waardoor je wel een kleine 30’ zoet bent. Het is overigens fantastisch rijden over het erg heuvelachtige land. In Boulogne aangekomen zoek ik gelijk het hotel op want de oogleden worden zwaar en de wind heeft zijn werk gedaan. Met gloeiende wangen strijk ik neer op het bed. Uiteraard werd de lokale keuken nog getest, wat me zeer positief stemde…  

15 CGN.jpg

Dag 2. Eerst Boulogne checken. En wat een gedoe ! Natuurlijk is er in de stad, welke niet alleen erg heuvelachtig is, maar ook nog een binnenhaven heeft, een  drukte van jewelste en ben ik blij dat ik een gps heb. Ik zie niet in hoe ik anders door de stad naar Le Portel zou geraken. Niets bijzonders op zich, maar wel erg rustig is het in het zuidelijkste gedeelte van de stad. Le Portel is een aanhangsel van Boulogne maar ik zie er haast geen mens. Een imposant strand, meeuwen, een jogger, een dappere zwemmer en enkele jongeren op weg naar school. In de verte, op het Kanaal enkele schepen die geruisloos voorbijvaren. Voor strandliefhebbers is dit een paradijs. Het is letterlijk en figuurlijk mijlenver van de drukke hectische Vlaamse kust. 

16 Le Portel.jpg

Boulogne-sur-Mer heeft ook aardig wat geschiedenis. Wat me vooral boeide was het feit dat Napoleon Bonaparte hier in 1804 zijn troepen verzamelde voor de invasie van Engeland. Misschien een beetje optimistisch dat in hetzelfde jaar reeds een triomfzuil werd opgericht. De invasie heeft uiteraard nooit plaatsgehad. Napoleon doopte zijn leger om tot ‘La Grande Armée’ en keerde zich naar het Oosten (Oostenrijk) en het Zuiden (Spanje). Bizar is wel dat de kolom in 1840 alsnog werd afgewerkt en zijn definitieve hoogte van 53 m kreeg. Napoleon was ondertussen in ere hersteld. De Colonne de la Grande Armée heeft sindsdien nog enkele wijzigingen gehad navenant er geld en engagement was. Niet iedereen was tijdens de 19e eeuw natuurlijk trots op de oude Empereur. Zo werd het beeld van Napoleon naar het binnenland gekeerd, waar het voorheen naar Engeland keek. De zuil kijkt uit op een enorme paradeplaats en aansluitende ‘avenue’. Wat had ik hier graag een vlieg geweest in 1804…  

17 La Colonne.jpg18 La Colonne.jpg19 La Colonne.jpg20 la Colonne.jpg

De Colonne ligt aan de noord-oostelijke rand van de stad en vanaf daar rijdt je gelijk de velden in. Op weg naar het gehucht Mimoyecques. Qué? Ik wil hier nu niet de verkeerde indruk wekken, maar het is soms moeilijk om niet met open mond te staan gapen hoe de Duitse bezetter niet alleen kwistig maar ook efficient omging met bouwmaterialen. En in Mimoyecques (eigenlijk Landrethun-le-Nord) valt dat dan nog erg mee gezien er vooral gegraven werd. 

De site heet vandaag ‘Musée de la Base V3 de Mimoyecques’. Een mond vol, maar adembenemend. Niet dat er veel te zien is, want buiten de beschikbare en toegankelijke uitgegraven ruimtes is er hoegenaamd niets te zien. Maar alleen al het vertoeven in het complex geeft net zoals in La Coupole in Wizernes, het gevoel dat de striphelden Blake & Mortimer of, ja, Kuifje zo om de hoek kunnen komen. Het heeft iets irreëel en futuristisch. Duitsland stond op technisch gebied al veel verder dan men toen durfde dromen. De V1 en vooral de V2 raketten waren al ver vooruit op hun tijd en de ontwikkeling van de jet jagers en bommenwerpers zag er veelbelovend uit. Gelukkig voor ons en de geallieerden heeft het allemaal nauwelijks mogen zijn, al wil ik de impact van de V1 & V2 zeker niet minimaliseren. Toch mogen we niet uit het oog verliezen dat de ambitie veel verder reikte en dat de V-wapens eigenlijk best wel beslissend hadden kunnen zijn. En niet in ons voordeel.  

De V3 was geen raket maar een geavanceerd artilleriestuk dat gebruik maakte van meerdere detonatieruimtes langs de 127m lange loop. De Duitsers noemden het de Hochdruckpumpe. Het projectiel van 140 kg kon Londen bereiken en er waren 5 vuurmonden naast mekaar pér stuk. Aan de inkom ligt een stalen dekplaat van 53 ton dat deel van het dak vormde. Het complex werd uitgegraven door krijgsgevangenen en de werkomstandigheden waren allesbehalve benijdenswaardig.

21 Mimo.jpg22 Mimo.jpg23 Mimo.jpg24 Mimo.JPG

Reeds vanaf het begin van de werken werd het gebombardeerd, doch het is pas met de massale inzet van ‘Tall Boy’ bommen door de Britten dat er serieuze schade werd berokkend. In de zomer van ’44 viel het in handen van de geallieerden, welke alles onklaar maakten. 

In de gigantische gangen vinden we didactische platen, een stroomgenerator, wat materiaal en enkele memorials voor diegenen die het leven lieten bij de werken. Was dit nu indrukwekkend? Ja, maar er was nog meer op komst. Ik had nog een rekening te vereffenen ten Noorden van Calais.

Na een 30 tal minuten sta ik terug aan de kustweg. Vast besloten om dit maal de gebouwen te bereiken. Puur op intuïtie loop ik de taai begroeide duinen in. Het terrein met zijn kunstmatig aangelegde paadjes is favoriet terrein voor stoere mannen die konijntjes komen afschieten. Een grote waarschuwing dat het terrein ‘piègé’ is maakt het er alleen maar leuker op. En de begroeiïng is taai, er is soms geen doorkomen aan en ik vind de bunkers maar niet. Tot ik eindelijk het dak van een van de twee zie oprijzen. Als een slapende dinosauriër ligt hij voor mij. De batterij bestond uit twee 210mm kanonnen, welke uiteraard en jammer genoeg ook weg zijn. De gebouwen op zich zijn nagenoeg intact, toch zeker langs de buitenkant. Ik weet dat ze toegankelijk zijn, maar zonder pillamp en zeker zonder back-up waag ik me maar niet in de gebouwen. Hoe dan ook, ze zijn zowiezo al spookachtig genoeg.  

25 Oldenburg.JPG 26 Oldenburg.JPG

Via een sluipweg ben ik snel aan de auto en ben klaar voor het laatste point of interest. Laatste statie van mijn tocht was de bekende ‘Blockhaus d’Eperlecques’. Vorige keer had ik dit laten liggen wegens een overdosis beton, nu sluit het perfect aan bij het traject. Deze locatie leek voor de Duitse legerleiding ideaal om V2 raketten te lanceren.

Het Blockhaus ligt verscholen in de bossen en wordt pas zichtbaar als je er met je neus voorstaat. Op het traject tussen de ‘billeterie’ en de effectieve bunker staat weerom een allegaartje van (vooral) geallieerd materiaal. Zo stel ik me de vraag: wat doet een eenpersoons duikboot in een bos? De treinwagons doen even mijmeren maar jammer genoeg is de binnenkant kraaknieuw waardoor de sfeer verdwijnt. Aan de bunker gekomen merk ik dat ik eigenlijk een groep Vlaamse senioren voorbijsteek, wat planmatig niet echt ideaal is gezien zij naast een gids ook gebruik maken van de aanwezige prima geluidsinstallatie die uitgebreid commentaar geeft langs het parcours. Ik hou me dus even afzijdig en laat deze even passeren. Als ik plots een grapje maak naar een van de aanwezigen kijkt die me vreemd aan. Het blijken Oost-Vlamingen te zijn en bijgevolg geen Antwerpse humor te begrijpen. What ever. Zoals gezegd: dit is immens; meer nog: het is de grootste bunker die ik ooit gezien heb (buiten de U-Boot faciliteiten) en ik wordt daar dan ook regelmatig op gewezen door de uitvoerige didactische platen en commentaar. Ze hebben gelijk.

27 Eperlecques.jpg28 Eperlecques.jpg29 Eperlecques.jpg290 Eperlecques.jpg

En dan te bedenken dat hij drie keer zo groot had moeten zijn, had de RAF hier geen stokje voorgestoken. De Belgische, Nederlandse en Russische gevangenen die hier werkten kregen meer slaag dan eten en links en recht zie je dan ook memorials die de ongelukkigen herdenken. We weten wel dat de Duitsers af en toe buiten de lijntjes kleurden, maar het is blijkbaar obligaat gedrag: ook hier werden onproductieven tentoon gehangen. Als incentive kon dat tellen.    

In de bunker zelf is er een korte filmvertoning en (jammergenoeg) een twee dimensionale V2, die me overigens te klein lijkt, maar soit, het sfeerbeeld is ok en de boodschap begrepen. Op het einde vinden we nog een V1 lanceerbaan en nog wat extra voertuigen. Ik hoor uit de speakers de Europese Hymne weerklinken en de kwaliteit doet me denken aan de toonband van een Nazi-propaganda film. 

 31 eperlecques.jpg30 Eperlecques.jpg 260 Eperlecques.jpg

Het is even na vier uur als ik de site verlaat. Het is weekdag en de schrik slaat me om het hart als ik besef dat ik door de spits moet om thuis te geraken. Maar het is goed geweest. Beetje intensief, maar zo heb ik het graag! Ter info: ik heb op de kop 700 km gereden. 

 

MEER FOTO’S OP DE PICASAWEB!

 

15:05 Gepost in Historie | Commentaren (0)

De commentaren zijn gesloten.