21-09-16

Krakow 2

Logo 2.jpeg

2. Wieliczka zoutmijn - Oswiecim, Auschwitz 1

 

Op een halfuurtje van Krakow ligt de Wieliczka zoutmijn, genoemd naar het stadje. Wat jet schrijven niet makkelijker maakt. Deze oude industriële attractie is dus een haast verplichte uitstap. Ik laat het me gewillig voorschotelen. Buiten durft het nog altijd eens druppelen en dan lijkt een overdekte activiteit een goed idee.

Sinds de 11e eeuw wordt hier zout gewonnen, wat vandaag resulteert in een mijngangen complex van maar liefst 300 km. Wij zullen er een goede 3 km van wandelen. Heel diep is het allemaal niet. We bewegen ons tussen de 10 tot 150m onder de begane grond. Het lijkt allemaal wel heel diep omdat er veel trappen worden gedaan en het zich naar beneden is soms wel indrukwekkend.

Een half woud werd gebruikt om de boel te stutten en soms van fraaie gewelven te voorzien. Onderweg stoten we op uitbeeldingen van het labeur dat hier gedurende eeuwen is uitgevoerd. Heel educatief maar op de duur wat braaf.

WIEL (2).jpg

WIEL (5).jpg

Alle sculpturen zijn van, ja, inderdaad, zout. Een ondergronds meer is sprookjesachtig verlicht en we belanden zelfs in een ondergrondse kathedraal. Het is soms onwaarschijnlijk maar zo indrukwekkend dat je er wel stil van moet worden.

Een feestzaal/conferentiezaal, enkele souvenirwinkeltjes die gerelateerde producten verkopen en af en toe een bescheiden drankgelegenheid. Maar boven alles: de lucht zou hier onwaarschijnlijk zuiver zijn.

WIEL (6).jpg

WIEL (11).jpg

WIEL (32).jpg

WIEL (52).jpg

WIEL (57).jpg

Als we na een hele tijd eindelijk rond zijn, stropt het een beetje alvorens we met de dubbele lift terug naar boven kunnen. Maar dat nemen we er graag bij want ook al is dit niet direct voor herhaling vatbaar, het is een imposant stukje industriële archeologie.

Het is te laat om nog terug naar het centrum van de stad te rijden en de drukte laat zich ook al voelen. De volgende dag wordt een zware én een vroege. We worden om 0630u aan de bus verwacht voor het bezoek aan Oswiecim. Of Auschwitz in het schoon Duits. Afspraak aldaar rond 08u. Reserve genoeg dus want het is maar 75 km van Krakow verwijderd.

Auschwitz. Zonder twijfel zeker een van de meest beladen woorden uit de recente geschiedenis. Alleen al het uitspreken ervan vergt enige moed. Althans in sommige kringen.

Na bijna 35 jaar is het me dan uiteindelijk ook gelukt. Tja, je rijdt er niet zomaar even naar toe, hé. Natuurlijk kan men de dag van vandaag voor een schijntje naar Krakow vliegen en met een busje of taxi de resterende slordige 75 km snel afhaspelen. Maar toch. Van ons gezelschap was iedereen er werkelijk op uit om het (ondertussen) monument te bezoeken. Geen gezever, geen valse emoties, geen polarisatie. We waren er nu, en voor velen was het dan ook een unieke gelegenheid.

Het woord is zo beladen dat er altijd controverse volgt. Tegelijk probeert iedereen zeker geen foute dingen te zeggen – op uitzondering van die ene flauwe plezante dan. De emoties lopen soms hard op. Meestal evenredig met foutieve informatie die men van horen zeggen heeft want uiteindelijk zijn er nog maar een zeer klein handvol mensen daadwerkelijk naar daar geweest om het oord te bezoeken.

Auschwitz bepaalt tot op de dag van vandaag onze kijk op mensenrechten, in de praktijk maar ook vastgelegd in wetten en regels. En maar goed ook. De uniciteit van de naziconcentratiekampen maakt dat deze net als Waterloo, Verdun en anderen een meer dan bepalend knoop- en ijkpunt in de geschiedenis vormen.

En het moet gezegd: de rode draad is bijna altijd: strakke planning (intentie), een slordige uitvoering en uiteindelijk chaos. Te veel, te snel, geen coördinatie meer. Het komt steeds weer. Ook vandaag. (…)

In Auschwitz II ‘Birkenau’ wisten de ‘beheerders’ niet wat er honderd meter verder gebeurde. Te veel taken werden gedelegeerd naar de Kapo’s waarna het echte gezag zich verloor in dronkenschap, frustratie en de daaruit voortvloeiende ongehoorde wreedheden. In de Hel zijn geen regels meer. Noch voor de slachtoffers, noch voor de daders.

Ik ga hier geen geschiedenisles geven maar zal proberen het verloop van het bezoek weer te geven zoals wij – en elke andere bezoekersgroep ze zal ervaren.

Maar laat ik me vooral buigen over ons bezoek. Dat was uiteraard een hoogtepunt in de reis maar liep niet voor de volle honderd procent naar mijn zin. Een mening die ik ook kon delen met enkele gezellen.

Ten eerste: neem gerust van me aan: je bent er niet alleen.

Jaarlijks komen er ruim 800 000 mensen op bezoek. En reken maar dat de obligate schoolreizen daar de bulk van uitmaken. Dat maakt enkele honderdduizend jongeren die niet of nauwelijks geïnteresseerd zijn en met een meer dan vervelende uitdrukking (want hun leven is al zo zwaar) door het kamp slenteren, in het zog van de lokale gids.

En onze gids was ook goed getraind. We hadden de keuze uit een Duitstalige of een Engelstalige. Ik dacht dat om de authenticiteit te dienen, de Duitse wel ok ging zijn én deze groep was ook veel kleiner. Mja… Haar Duits was misschien wel ok maar de toon was (opgelegd?) zonder enige intonatie. Iets wat ik ook van de andere gidsen kon opvangen als ik van audiokanaal wisselde.

De regels zijn waarschijnlijk opgelegd: geen gevoel of emoties, geen suggestieve intonaties, geen gelaatsuitdrukking, geen onnodige gebaren. Zo gevoelig ligt het dus. En uiteraard: de mondhoeken blijven naar beneden. Wat niet zo moeilijk is als je hier je boterham mee moet verdienen.

Er mag volop gefotografeerd worden maar geen foto’s van de gids – zeker niet in close-up (alsof ik dat van zin was). Filmen mag maar er wordt benadrukt dat de commentaar niet uitdrukkelijk mag opgenomen worden. Een zeer dunne lijn dus.

Op twee plaatsten mag niet gefotografeerd worden en op ene dient absolute stilte bewaard te worden – wat doorgaans wel gerespecteerd wordt. Daar komen we later op terug.

Even tussendoor toch deze observatie: woorden krijgen een vreemde bijsmaak in en omtrent de site van het kamp.

Als er wordt opgedeeld in de twee talengroepen valt de zin “de Duitstaligen tegen de muur, de anderen aan de kant van de poort”. Lap. “Daar zijn de toiletten, dames links, heren rechts”. Say no more. Of toch nog eentje? Bij het terugkeren in de bus (het is een warme zomerdag): “Amai, dat is hier precies een oven”. Zonder die intentie natuurlijk maar we kijken mekaar even aan. Semantiek, een mooie studie waard.

Enfin, na een korte maar strikte controle – denk: luchthaven maar dan zonder bagage – mogen we het kamp binnen. Ondertussen staat er al een veelvoud van autobussen op de parking vol ‘jong’ met de ogen op de smartphone geplakt. Kwestie van prioriteiten. Maar dat valt eens binnen wel mee.

KLAU 1 (24).jpg

KLAU 1 (28).jpg

KLAU 1 (29).jpg

De groepen verdwijnen gezamenlijk in de kazerneblokken en zo komt het dat er grotendeels bezoekersvrije foto’s kunnen genomen worden. En anders moeten we (fotoshopgewijs!!) een handje helpen, niet?

Dus even snel door de ‘Arbeid macht Frei’ poort, zonder de kans een selfie te kunnen maken (…). Ach, het is natuurlijk drommen om voor die iconische poort gefotografeerd te worden, hé. iPads en phones hoog in de lucht, de homo toeristicus tiert ook hier welig. Geen kans om er even bij stil te staan.

Even verder aan onze rechterkant de plek waar het kamporkest speelde. Met een vreemd gevoel voor cynisme werden de werkploegen onder muziek naar buiten begeleid. Zelfde verhaal als ze ’s avonds halfdood – en gegarandeerd met enkelen minder – terug binnenkwamen.

Even verder gaan we rechtsaf (we volgen dus inderdaad het plan dat in het goede boekje uitgetekend staat – aanrader trouwens!)

De stenen gebouwen, die ooit deel uitmaakten van een Poolse kazerne liggen er vredig bij en inderdaad, om de hoek zie je af en toe een groepje maar nooit de massa. In de gebouwen of hier ‘blokken’ genoemd, is er thematisch een gedeelte museum ondergebracht. Anderen zijn dan terug in de situatie van toen herschapen.

KLAU 1 (36)kopie.jpg

KLAU 1 (75).jpg

We bouwen het verhaal op met een chronologische verhaallijn. Toonloos dus, educatief maar wat vervelend op de duur. Toch is het even stilstaan bij sommige bekende maar hier fel uitvergrote foto’s.

Een ander blok toont ons de leefomstandigheden van de ‘Häftlingen’, doorgaans ‘criminele’ Polen en sociaal ongewensten. Van stro op de grond tot de meelijwekkende matrasjes. Foto’s van residenten hangen mooi op een rijtje in de gang als herinnering aan diegenen die ‘verdwenen’ zijn. Het lijken wel leerlingen in een schoollokaal, ware het niet dat hun portretten allemaal hopeloosheid uitstralen.

De geschoren mannenkoppen staren je willoos aan, een foto van een jong meisje met weerbarstige haardos toont een verlegen onderdrukte glimlachlach. Dan lees je eronder dat ze nog geen 3 weken in het kamp verbleven heeft. Exit. En niet langs de poort.

Ik merk op dat we al eens een blok overslaan, wat me niet echt goed gaat. Maar soit, de groep gaat er vandoor en zo ook de gids. Ik probeer dan maar te volgen.

KLAU 1 (122).jpg

KLAU 1 (143).jpg

Even verder de blok waar er verteld wordt hoe de gevangenen ontvangen werden, wat er met ze gebeurde. De koffers, de schoenen, het ‘huisgerief’ dat ze met zich meezeulden in de hoop ergens een nieuw leven te beginnen. Dan een zaal waar de lege blikken Zyklon B liggen. Dan wordt het allemaal nogal direct. Dat is wel echt in-the-face. Alsof je een bedrijf bezoekt waar de grondstoffen worden tentoongespreid. En eigenlijk was dat niet zo heel erg ver van de waarheid.

Als we de vitrine met de honderden kilo’s menselijk haar passeren (no foto’s) zie ik mensen bleek wegkijken. En eerlijk: hier ga je niet ongeschonden buiten. Het zonnetje buiten doet wonderen. Even inademen en naar boven kijken.

Tussen blok 10 en 11 is het executieveld – ja, wreedheid bouwt zich op, ook in de rondleiding. Blok 10 – waar dokter Mengele en zijn ‘team’ zich creatief bezighielden, is niet toegankelijk. En misschien maar goed ook. De bezoekers moeten soms een beetje beschermd worden. Maar blok 11 is toch ook op het randje.

KLAU 1 (106).jpg

KLAU 1 (116)fx.jpg

De gevangenisblok met de cellen (geen foto’s), de staancellen en de ruimtes die in preparatie van een onafwendbare dood als laatste bezocht werden, lijken nog maar enkele minuten verlaten. De gevangenisplunjes hangen aan de wasbak, netjes aan haken. Enkele seconden later werden de gedoemden naakt buitengeschopt en aan de muur vermoord. Je wil het je zelfs niet inbeelden.

KLAU 1 (117)kopie.jpg

Dan keren we om langs een parallelle straat en passeren de Appelplatz. Hier heeft het langste appel 19 uur geduurd. Ongeacht het weer. We steken verder door over de breedte van het kamp en maken gebruik van een nieuwe doorgaan om aan het einde van de rit – en van het verblijf van velen – een te komen.

Ik kan er niet omheen, maar de terminologie is onafwendbaar. We wandelen naar de enige gaskamer en crematorium van het Stammlager. Handig genoemd ‘Krema I’. Hier wordt ons aangemaand absolute stilte te bewaren. En dat is niet moeilijk, wat zou je hier trouwens nog te vertellen hebben?

KLAU 1 (145)kopie.jpg

We komen buiten en zelf sta ik even onwezenlijk naar de grond te staren. Is het dat het me op zich geraakt heeft of omdat de ervaring op zich om op deze plek te staan me beroerd? Veel wordt er niet gezegd bij de bezoekers.

Dan gaat het snel. Een toiletstop waarvan ik gebruik maak om de boekshop binnen te vallen. Met enige voorbereiding was ik er snel klaar. De verkoopster beantwoordt me spontaan in het Nederlands. Ik vond het er al zo verdacht proper uitzien.

Volgende stop: KLAu II - Birkenau.

Commentaren

Bedankt voor het delen met de 'menschheid' van deze brok archeo-geschiedkundige 'informatie Puik als altijd kerel.

Gepost door: L'Homme des Bois | 22-09-16

De commentaren zijn gesloten.