29-09-16

Krakow 4

Logo 2.jpeg

4. Krakow - city tour, Wawel

 

We gaan met het openbare vervoer want onze privéchauffeur heeft zijn wettelijke rustdag en kan zich dus heel de dag laten gaan in de wellness van het overigens prima hotel.

De bus stop even verder en met bijna de hele bende stappen we op. Wie liever met de taxi zijn eigen programma uitvoert doet het aan zijn eigen tempo natuurlijk maar een ritje met het lokale openbare vervoer geeft toch ook altijd een extra inzicht in de dynamiek van de stad.

POMNIK (18).jpg

POMNIK (8).jpg

Voor 2.80 PLN rijdt je één zone ver en dat is voldoende om aan de rand van de stad te komen. 2.80 PLN is 0.7€. En daar is de toon mee gezet. Polen is voor ons goedkoop. Maar het is niet altijd zo goedkoop als je denkt.

Even verduidelijken: horeca is al zeker interessant voor de toerist. Navenant de locatie kan het al wat schelen. Uit eten gaan is bijzonder goedkoop, de drank op zich scheelt ook maar niet in verhouding. Wie een klein restaurantje opzoekt eet voor geen geld.

Zelf aankopen in een winkel of supermarkt is bijna spotgoedkoop. Zo ook een fris drankje uit een van de vele winkeltjes met cooler in de entree. Dus dat zit voor een keer al eens mee.

CITY (98).jpg

Ook de taxi is zeer voordelig, te voet gaan kost je meer. Hier rekenen ze per kilometer en niet in tijd. Op de duidelijk herkenbare en overdadig aanwezige taxi’s staat meestal de prijs: van 1,60 tot 2.40 PLN de kilometer + een kleine startpremie. Zo nemen we ’s avonds een taxi van het centrum naar ons hotel en betalen 20PLN. Dat is 5€ (!) en we zijn (zijn wij geen vrekken?) met vier om deze net geen 5 km te overbruggen. Beetje gek om alles te voet te willen doen dus.

We kiezen terug voor de collectieve wandeling maar na een klein uurtje haak ik af. Het gaat niet snel genoeg maar dat is geen verwijt. De gezapige leeftijd van vele van mijn medereizigers én de verschroeiende zon maken dat alles trager verloopt.

CITY (30).jpg

CITY (32).jpg

Ik steek via de Florianapoort terug door naar het centrum met als doel de Wawel burcht aan de zuidkant van de stad. Dat is twintig minuten stappen maar het doet geenszins pijn aan de ogen. Hier loopt onwaarschijnlijk veel lokaal schoon volk. Als ik aan de rand van het centrum ben word ik wel viermaal uitgenodigd om me te komen ‘vermaken’ in een club. Natuurlijk staat cultuur op de eerste plaats en daarbij: ik ben er niet naar gekleed.

CITY (57).jpg

CITY (50).jpg

CITY (75).jpg

De klim naar het kasteel valt nogal mee en openbaart het ene mooie zicht na het andere. Eens boven is er een mooie ontvangstruimte met toiletten, shops en uiteraard de ticketverkoop voor het effectieve bezoek aan de gebouwen. Het is allemaal betalen, maar helemaal niet duur. Dit leidt wel tot lange rijen en daar heb ik noch tijd nog zin voor.

WAWEL (6).jpg

WAWEL (7).jpg

WAWEL (16).jpg

Maar eens binnen de kasteelmuren ben ik al volledig esthetische, cultureel en historisch tot op een zeker peil van tevredenheid gebracht. Dit is zeker een van de mooiste plekken van de stad, misschien van Polen en heel waarschijnlijk ook van Europa. Het binnenplein is groot, mooi ommuurd, met niveauverschillen en een archeologische site in het midden.

WAWEL (23).jpg

WAWEL (38).jpg

WAWEL (46).jpg

Alle aandacht gaat natuurlijk naar de Kathedraal. Een combinatie van bouwstijlen waar je wel even van staat te kijken. Bij een volgend bezoek, wat hierbij al voorgenomen is, zal er zeker een intern bezoek gebracht worden aan de gebouwen. Daarvoor is er nu nog te veel te verkennen.

WAWEL (41).jpg

Na een mooie wandeling langs de rivier, waar menigeen ligt te zonnen, zit te schaken, bijkletsen in een schaduwrijk plekje of gewoon een tukje ligt te doen tussen de kantooruren, steek ik terug de stad in.

WISLA (2).jpg

WISLA (15).jpg

Een aan de groene rand neem ik me voor deze eens rond te wandelen, want op een klein uurtje volbracht is. Uiteraard met de nodige foto oponthouden. Dan keer ik terug naar het centrum en spring natuurlijk even een muziekwinkel binnen die er cool uitziet. Niet slecht maar ook niet uitzonderlijk.

CITY (106).jpg

Een bezoek aan een boekenwinkel, een glas om af te sluiten en dan naar het rendez-vous punt alwaar ik met enkele gezellen heb afgesproken. Met de taxi zijn we op een goede tien minuten aan ons hotel. Toch maak ik nog even een detourtje langs  het marktplein. Soms is het moeilijk afscheid te nemen van een plek. Nu al!

Mijn voeten laten van zich voelen maar het is het waard geweest. Krakow zit in mijn geheugen.

Ik kan haast zonder plan door de stad lopen, weet hoe waar te geraken en kan me vlot situeren. Alles ligt binnen handbereik om dit nog eens over te doen op eigen tempo met eigen interessepunten.

WAWEL (32).jpg

Zo wil ik zeker nog zien: de St Mariakerk op de Grote Markt, Het Nationale Museum en uiteraard de Wawel. Een meer doorgedreven en intenser bezoek aan Auschwitz dringt zich ook op. In de stad zie je overal aanbieding voor transport heen en weer en met een klein gezelschap is dat goed te doen.

Onze laatste avond in het hotel is geen lange want het was vroeg dag en de volgende ochtend keren we toch een beetje huiswaarts.

 

Maar niet helemaal!

Ik kan hier gerust stellen dat ik – en bij uitbreiding mijn reisgenoten – zich voorbeeldig gedragen hebben op deze te korte maar meest boeiende trip. Toch, zoals het programma voorschrijft, dienen we nog een stop te maken aan Polen’s meest bezochte heiligdom.

Ik hoor u al zeggen: hier komt het, hier volgt de zoveelste beeldenstorm. Maar dat viel wel mee. Je moet weten dat Polen een van de meest Katholieke landen ter wereld is. Dat ze ook een paus mochten leveren is veelzeggend en daar wordt je dus wel regelmatig op gewezen door een standbeeld. Maar wij stoppen dus even in Czestochowa. Brrrr…

CZESTO (31).jpg

Jawel, de aanbidding van de ‘Zwarte Madonna’ is hier een feit. Niet dat de hier plots zo hoog oplopen met de anders gekleurde medemens, maar het portret van de Heilige Maagd is van die tint dat ze wel erg lang onder de zon heeft gelegen. Daarenboven zou zij zijn geschilderd door de apostel Lucas zijn geschilderd op een paneel afkomstig uit het huis van Jezus zelf. Je zou natuurlijk voor minder naar het heiligdom trekken!

Ik was dan ook op mijn hoede voor Lourdesachtige taferelen maar dat viel wel mee. Ik beschouw mezelf als een culturele Christen, dus ik sta wel open voor de schoonheid, zowel architecturaal, muzikaal als picturaal. Dat het merendeel van de Polen en vele Christenen in Europa hier hun smeekbede komen aanbieden, neem ik er graag bij maar laat me verder onberoerd.

Het gebouwencomplex, met een klooster, het heiligdom en de basiliek zijn echt wel mooi, zeker in de zomerzon. Fraaie tuinpartijtjes, bloemen, gedweeë mensen alom en de rust, geven dit toch wel een eigen karakter. Toen wij er waren, konden we zeker niet getuigen van al te veel overgave en deemoedigheid.

CZESTO (17).jpg

CZESTO (11).jpg

Het is er redelijk kalm en dus ga ik ook binnen. Langebroek en enige zedigheid is natuurlijk opgelegd maar men blijkt er nogal soepel mee om te springen. No flash! Maar dat knopje hebben de meesten nog niet gevonden op hun toestelletje.

Er is een dienst aan de gang en het is allemaal goed te bezichtigen zonder te moeten aanschuiven of dringen. Neen, hier heerst rust. Een beetje geroezemoes en verder de preek van de priester. Links en rechts schuifelen – ook enkele jongeren op hun knieën, maar het is een minderheid.

Ik ga door de deur richting Basiliek en daar is het werkelijk zo mooi dat ik mezelf zou laten (her)dopen, ditmaal zonder dat er enige kans op verkettering zou volgen. Het hoge gewelf, de overdaad aan angelieke afbeeldingen en het licht dat het schip vult werkt verheffend. Het effect is verrassend, het werkt! Ja, daarom zijn onze kathedralen zo hoog en zo licht.

Eens terug buiten verken ik de site verder en dat leidt tot enkele mooie plaatjes, in zoverre dat dit echt mooi kan zijn. Het is ook nog eens bloedheet en ik schuif even aan bij wat bekenden voor een verfrissing.

Verder is er niet zoveel te beleven. Het dorp ligt even verder beneden maar oogt nogal doods, zo ook de vele gesloten stalletjes waar er op een hoogdag wel menig ijsje of andere versnapering over de toonbank zal gaan. We leven dus even in soberheid, wat nooit slecht is.

Onze bus is al mooi afgekoeld als we terug instijgen want het is nog een eind tot in Duitsland, alwaar we zullen overnachten. Hierover kan ik verder kort zijn: alles verloopt volgens plan. Het is wel feest in de stad, dus tot 01u zullen we mogen genieten van muziek en gejoel op het plein. Mijn industriële oordoppen beschermen meer dan voldoende waardoor ik de volgende morgen uitgeslapen aan het ontbijt kan verschijnen.

De laatste rit is ook weer even doorbijten bij momenten maar verloopt gelukkig Staufrei. Hierdoor arriveren we op het geplande uur terug in Groot-Bijgaarden. Als de shuttlebus er dan ook nog eens snel volgt, is het een kwestie van een half uurtje alvorens we weer voet op bekende grond zetten.

Dit was een heerlijke citytrip -met uitbreiding. Krakow is een absolute aanrader om eens een weekje naartoe te trekken. Dan zul je het ook wel gezien hebben want het is geen wereldstad.

Toch zal me vooral bijblijven hoe Polen en zijn inwoners (er zal nog wel een uitstap die richting komen) een optimisme uitstralen en verrassend uit de hoek komen. Het beeld van grauwe steden, niet al te vrolijke bewoners die gebukt gaan onder de last van arbeid en een grijze lucht boven het hoofd is volkomen onterecht en daar was ik mezelf ook van bewust.

Krakow zal herbezocht worden maar dan zullen we vliegen.

WAWEL (71).jpg

25-09-16

Krakow 3

Logo 2.jpeg

3. Oswiecim, Auschwitz II - Birkenau  --  Krakow stadsverkenning

 

We verzamelen aan de bus voor de luttele afstand van net geen twee kilometer af te leggen. Op naar Auschwitz II – Birkenau.

Een ruime parking met oord voor verfrissing verwelkomt ons. Toch gaan tegelijk alle ogen naar de gekende poort. Ik vind ze kleiner lijken dan ik ze me voorstelde. Rondom enkel velden en een zeldzaam al of niet historisch gelinkt gebouw.

Eens binnen delen we ons terug in maar moeten het nu zonder de oortje doen waardoor de helft van de tekst van onze treurwilg verloren gaat in de ontzettend grote lege ruimte die het kamp blijkt te zijn. Dus ik ga er af en toe wat dichter bijstaan en knik soms onterecht van “Ok, ich hab's verstehen”. Ook in de Hel dient de Kerk even in het midden gehouden te worden.

KLAU 2 (4).JPG

We volgen de Engelstalige groep op respectabele afstand wat maakt dat we niet echt een grote kudde vormen. Maar wat is dit groot. Ik wist wel hoe groot het was maar meer dan 170 hectaren is echt wel wat. Aan de rechterzijde haast enkel de beddingen van de houten barakken – met af en toe nog een schoorsteen. Aan de linkerzijde de stenen barakken, velen nog in staat van reconstructie of preservatie. En in het midden de lugubere spoorweg. Het einde van de lijn ligt op een kleine kilometer van ons maar eens de sporen gescheiden worden door de ‘ramp’, was de rit voor de meesten al voorbij. (ik voeg er even aan toe dat er ook op het spoorwegknooppunt in de stad reeds gedeporteerden werden uitgeladen).

KLAU 2 (16)fxx.jpg

KLAU 2 (27).JPG

De ‘ramp’ – het perron, zeg maar, was decor voor mogelijk de meest schrijnende taferelen uit de hele nachtmerrie. Hier werd er opgedeeld tussen leven en dood. Met de nuances dat ‘leven’ eigenlijk een uitgestelde dood was. Wie het korte strootje trok moest zich geen illusies meer maken. Die kregen zelfs geen barak vanbinnen te zien. Te voet werden zij naar achter geleid en mochten nog enkele minuten hoop koesteren. Helaas.

De Joodse jongeren – je ziet ze van ver, in het wit met voldoende Israëlische vlaggen om zeker niet onopgemerkt te blijven – zitten in groepjes bij mekaar. Je wil hier dan wel iets over zeggen maar tegelijk weet je dat er geen ruimte voor enige discussie is IN het kamp. Na datum had ik misschien toch liever een tijdje bij hen gezeten want wij kregen nauwelijks tijd voor een moment van bezinning.

KLAU 2 (32)bwkopie.jpg

KLAU 2 (40)kopie.jpg

KLAU 2 (51).jpg

Rechtdoor tot het einde van het spoor, langs de selectiebarak, het is een heel eind. Mijn dappere reisgebuur lijkt te kreunen onder de warme lucht maar weet toch alweer zinnige dingen te zeggen als het er op aankomt. Een heel eind dus tot aan het monument waar in meer dan voldoende talen waaronder het Nederlands even verwoord wordt waar het hier om draait.

KLAU 2 (64)fxx.jpg

KLAU 2 (72).jpg

We bevinden ons nu tussen Krema II en III. U begrijpt wat ik wil zeggen. IV en V liggen even verderop. In een poging alle bewijzen te vernietigen werden de meest beladen gebouwen door de SS opgeblazen. Wij buigen ons over Krema II. Toch een week moment als we langs de vijver lopen die de assen van menigeen verbergt.

KLAU 2 (84).jpg

We keren terug door het vrouwenkamp. Deze stenen barakken zijn gedeeltelijk toegankelijk. In enkelen kunnen we binnenwandelen en het beklemt je gelijk. Zo ook de wasruimte en het gevreesde Blok 25. Wie geselecteerd werd als ‘niet meer productief’, sleet daar haar laatste dagen. Ik piep snel nog even binnen. Het voelt zelfs nu nog weinig respectvol aan maar ik had geen keuze. Zelfs deze laatste zin in niet correct.

KLAU 2 (162).jpg

KLAU 2 (139).jpg

KLAU 2 (129).jpg

Niets is correct aan dit oord. Alles zorgt voor verwarring als je – zelfs als goed gedocumenteerde en voorbereidde – bezoeker hier rondloopt.

Wie hier puur academisch te werk gaat kan er volgens mij ook niet aan ontsnappen. In de blokken die in behandeling zijn worden nog regelmatig zaken opgegraven. Schamele bezittingen, memorabilia van een leven voor het kamp. Juwelen, foto’s, dagboeken.

Ik hoop hier een zo oprecht mogelijk verslag van mijn bezoek te hebben achtergelaten. Je moet af en toe eens met woorden spelen om niet in een moraliserende spreekbeurt te vervallen. Naar men zegt werd er trouwens toen reeds menige mop verteld in het kamp.

KLAU 2 (157)fxx.jpg

Onze voormiddag zat er op. Met gemengde gevoelens keerden we terug naar Krakow. Maar de zon scheen en de lucht zag er prachtig uit. Niets hield ons tegen om een verkennende stadswandeling te maken. Daarvoor waren we tenslotte toch naar hier gekomen?

We parkeren onze bus op een grote parking vlak aan de Wisla. Gelijk met zicht op de bocht die de rivier daar maakt én op de indrukwekkende burcht annex kathedraal. Gedrukte gidsen laten ons weten dat dat de meest bezochte site en tegelijk belangrijkste kasteel van Polen is.

Een reeks van koningen hebben daar verbleven en sinds 1930 wordt het ook als dusdanig erkend en in staat gehouden.

Maar wij gaan de stad in, recht naar het hart van Krakow.

Via niet al te uitnodigende straten, vol winkels, ATM-automaten, wisselkantoren en (opvallend) veel wellness salons, komen we aan de groene rand van Krakow.

Deze letterlijk groene ring omsluit het hart van de stad. Hier slaagt men er wél in een ring te sluiten, zowel op beplanting als op verkeersvlak. Wie niet echt zeker is van zichzelf en vanuit het centrum aan de parken komt, keert best terug op zijn stappen. Zo blijf je altijd binnen het meest interessante en levendigste gedeelte van de stad.

CITY (21).jpg

CITY (38)kopie.jpg

We gaan rechtdoor en stootten verder tot het centrum. En zoals dat meestal het geval is, komen we terecht op het centrale plein of Grote Markt. En als je daar bent weet je direct dat het wel snor zit qua gezelligheid. Het zou het grootste plein in Europa zijn (200m x 200m) en zo lijkt het ook.

Met centraal de Lakenhal als meest opvallende gebouw. Je kan er dan ook moeilijk naast kijken. We zien er ook de toren van het oude stadhuis. Hier is het dat menig bezoeker afspreekt met zijn gezellen. Je kan het echt niet missen.

MARKT (5).jpg

MARKT (7).jpg

MARKT (17).jpg

Je kan er in maar daar wordt je opgeslokt door een zee van commercie. Net zoals het initieel bedoeld is, wordt er intensief handel gedreven. Helaas vooral prullaria, souvenirs, wat kledij, wat hapjes maar verder niets echt hoogstaand. Maar hey, we zijn op vakantie en daarenboven is het een unieke plek om even uit de zon te gaan staan.

Daarenboven: als het aantal (kraaknette) openbare toiletten en de properheid van een stad als maatstaf van beschaving zouden dienen, valt er nog heel wat te leren door onze stadsbesturen.

MARKT (22).jpg

MARKT (111).jpg

Na een korte lunch in een van de vele gelegenheden – naast een uitgebreide boekenwinkel en een banken of twee zijn het haast allemaal horecazaken. De terrassen zitten allemaal vol. Er loopt veel volk en de duiven proberen er een stukje van mee te pikken.

Een ander belangrijk gebouw is de St Mariakerk met zijn twee torens. Op elk uur zal een trompetter zijn onderbroken solo spelen hoog vanuit de hoogste toren.

MARKT (56).jpg

MARKT (21).jpg

Ook de vele koetsen die graag uitnodigen voor een stadsrondrit staan aan te schuiven. De veelal bevallige koetsiersters en hun fraai opgemaakte koetsen en paarden maken dat het een plezier is om gade te slaan. Hoe zou je zelf zijn? Het stadscentrum heeft bij momenten meer weg van Sevilla dan van een Zuid Poolse stad.

MARKT (72).jpg

MARKT (83).jpg

MARKT (91).jpg

MARKT (88).jpg

MARKT (104).jpg

Wij komen terug samen voor een gezamenlijke wandeling – toch voor zij die er zin in hebben. Na een kleine twee uurtjes weten we ei zo na hoe het stadscentrum in mekaar staakt. Het is niet moeilijk.

Als je een stadsplan raadpleegt, springt de markt direct in het vizier en van daaruit lopen de straten allemaal nogal parallel.

In de resterende vrije tijd steek ik eens door naar het enorme shoppingcenter ‘Galeria Krakowska’. Niet zozeer om er te gaan consumeren maar je gaat door het park tot aan het oude station. Op zich al een mooie wandeling. Het shoppingcenter (voor de liefhebbers) is groter dan het grootste dat ik al heb gezien. Ik ben geen liefhebber maar hier vind je werkelijk alles. Op een eerste zicht ook wat wat goedkoper dan bij ons maar dat hangt wat af van de branche. Snel terug naar buiten en via een stukje park terug naar het plein en omliggende straten.

CITY (1).jpg

CITY (14).jpg

Gezien we de volgende dag heel de dag in stad vertoeven maak ik het mij gemakkelijk en nestel mij op een terras met een flinke Zywiec, blijkbaar toch het meest vloeiende gestenat.

Laten we niet vergeten dat we enkele uren daarvoor nog in Oswiecim zaten.

De alreeds laatste volledige dag in Krakow wordt dus doorgebracht in de stad. En maar goed ook want er is bijzonder veel te zien. Zeker als je fris gemontert, vers geschoeid en uitgeslapen aan de dag kan beginnen.

 

21-09-16

Krakow 2

Logo 2.jpeg

2. Wieliczka zoutmijn - Oswiecim, Auschwitz 1

 

Op een halfuurtje van Krakow ligt de Wieliczka zoutmijn, genoemd naar het stadje. Wat jet schrijven niet makkelijker maakt. Deze oude industriële attractie is dus een haast verplichte uitstap. Ik laat het me gewillig voorschotelen. Buiten durft het nog altijd eens druppelen en dan lijkt een overdekte activiteit een goed idee.

Sinds de 11e eeuw wordt hier zout gewonnen, wat vandaag resulteert in een mijngangen complex van maar liefst 300 km. Wij zullen er een goede 3 km van wandelen. Heel diep is het allemaal niet. We bewegen ons tussen de 10 tot 150m onder de begane grond. Het lijkt allemaal wel heel diep omdat er veel trappen worden gedaan en het zich naar beneden is soms wel indrukwekkend.

Een half woud werd gebruikt om de boel te stutten en soms van fraaie gewelven te voorzien. Onderweg stoten we op uitbeeldingen van het labeur dat hier gedurende eeuwen is uitgevoerd. Heel educatief maar op de duur wat braaf.

WIEL (2).jpg

WIEL (5).jpg

Alle sculpturen zijn van, ja, inderdaad, zout. Een ondergronds meer is sprookjesachtig verlicht en we belanden zelfs in een ondergrondse kathedraal. Het is soms onwaarschijnlijk maar zo indrukwekkend dat je er wel stil van moet worden.

Een feestzaal/conferentiezaal, enkele souvenirwinkeltjes die gerelateerde producten verkopen en af en toe een bescheiden drankgelegenheid. Maar boven alles: de lucht zou hier onwaarschijnlijk zuiver zijn.

WIEL (6).jpg

WIEL (11).jpg

WIEL (32).jpg

WIEL (52).jpg

WIEL (57).jpg

Als we na een hele tijd eindelijk rond zijn, stropt het een beetje alvorens we met de dubbele lift terug naar boven kunnen. Maar dat nemen we er graag bij want ook al is dit niet direct voor herhaling vatbaar, het is een imposant stukje industriële archeologie.

Het is te laat om nog terug naar het centrum van de stad te rijden en de drukte laat zich ook al voelen. De volgende dag wordt een zware én een vroege. We worden om 0630u aan de bus verwacht voor het bezoek aan Oswiecim. Of Auschwitz in het schoon Duits. Afspraak aldaar rond 08u. Reserve genoeg dus want het is maar 75 km van Krakow verwijderd.

Auschwitz. Zonder twijfel zeker een van de meest beladen woorden uit de recente geschiedenis. Alleen al het uitspreken ervan vergt enige moed. Althans in sommige kringen.

Na bijna 35 jaar is het me dan uiteindelijk ook gelukt. Tja, je rijdt er niet zomaar even naar toe, hé. Natuurlijk kan men de dag van vandaag voor een schijntje naar Krakow vliegen en met een busje of taxi de resterende slordige 75 km snel afhaspelen. Maar toch. Van ons gezelschap was iedereen er werkelijk op uit om het (ondertussen) monument te bezoeken. Geen gezever, geen valse emoties, geen polarisatie. We waren er nu, en voor velen was het dan ook een unieke gelegenheid.

Het woord is zo beladen dat er altijd controverse volgt. Tegelijk probeert iedereen zeker geen foute dingen te zeggen – op uitzondering van die ene flauwe plezante dan. De emoties lopen soms hard op. Meestal evenredig met foutieve informatie die men van horen zeggen heeft want uiteindelijk zijn er nog maar een zeer klein handvol mensen daadwerkelijk naar daar geweest om het oord te bezoeken.

Auschwitz bepaalt tot op de dag van vandaag onze kijk op mensenrechten, in de praktijk maar ook vastgelegd in wetten en regels. En maar goed ook. De uniciteit van de naziconcentratiekampen maakt dat deze net als Waterloo, Verdun en anderen een meer dan bepalend knoop- en ijkpunt in de geschiedenis vormen.

En het moet gezegd: de rode draad is bijna altijd: strakke planning (intentie), een slordige uitvoering en uiteindelijk chaos. Te veel, te snel, geen coördinatie meer. Het komt steeds weer. Ook vandaag. (…)

In Auschwitz II ‘Birkenau’ wisten de ‘beheerders’ niet wat er honderd meter verder gebeurde. Te veel taken werden gedelegeerd naar de Kapo’s waarna het echte gezag zich verloor in dronkenschap, frustratie en de daaruit voortvloeiende ongehoorde wreedheden. In de Hel zijn geen regels meer. Noch voor de slachtoffers, noch voor de daders.

Ik ga hier geen geschiedenisles geven maar zal proberen het verloop van het bezoek weer te geven zoals wij – en elke andere bezoekersgroep ze zal ervaren.

Maar laat ik me vooral buigen over ons bezoek. Dat was uiteraard een hoogtepunt in de reis maar liep niet voor de volle honderd procent naar mijn zin. Een mening die ik ook kon delen met enkele gezellen.

Ten eerste: neem gerust van me aan: je bent er niet alleen.

Jaarlijks komen er ruim 800 000 mensen op bezoek. En reken maar dat de obligate schoolreizen daar de bulk van uitmaken. Dat maakt enkele honderdduizend jongeren die niet of nauwelijks geïnteresseerd zijn en met een meer dan vervelende uitdrukking (want hun leven is al zo zwaar) door het kamp slenteren, in het zog van de lokale gids.

En onze gids was ook goed getraind. We hadden de keuze uit een Duitstalige of een Engelstalige. Ik dacht dat om de authenticiteit te dienen, de Duitse wel ok ging zijn én deze groep was ook veel kleiner. Mja… Haar Duits was misschien wel ok maar de toon was (opgelegd?) zonder enige intonatie. Iets wat ik ook van de andere gidsen kon opvangen als ik van audiokanaal wisselde.

De regels zijn waarschijnlijk opgelegd: geen gevoel of emoties, geen suggestieve intonaties, geen gelaatsuitdrukking, geen onnodige gebaren. Zo gevoelig ligt het dus. En uiteraard: de mondhoeken blijven naar beneden. Wat niet zo moeilijk is als je hier je boterham mee moet verdienen.

Er mag volop gefotografeerd worden maar geen foto’s van de gids – zeker niet in close-up (alsof ik dat van zin was). Filmen mag maar er wordt benadrukt dat de commentaar niet uitdrukkelijk mag opgenomen worden. Een zeer dunne lijn dus.

Op twee plaatsten mag niet gefotografeerd worden en op ene dient absolute stilte bewaard te worden – wat doorgaans wel gerespecteerd wordt. Daar komen we later op terug.

Even tussendoor toch deze observatie: woorden krijgen een vreemde bijsmaak in en omtrent de site van het kamp.

Als er wordt opgedeeld in de twee talengroepen valt de zin “de Duitstaligen tegen de muur, de anderen aan de kant van de poort”. Lap. “Daar zijn de toiletten, dames links, heren rechts”. Say no more. Of toch nog eentje? Bij het terugkeren in de bus (het is een warme zomerdag): “Amai, dat is hier precies een oven”. Zonder die intentie natuurlijk maar we kijken mekaar even aan. Semantiek, een mooie studie waard.

Enfin, na een korte maar strikte controle – denk: luchthaven maar dan zonder bagage – mogen we het kamp binnen. Ondertussen staat er al een veelvoud van autobussen op de parking vol ‘jong’ met de ogen op de smartphone geplakt. Kwestie van prioriteiten. Maar dat valt eens binnen wel mee.

KLAU 1 (24).jpg

KLAU 1 (28).jpg

KLAU 1 (29).jpg

De groepen verdwijnen gezamenlijk in de kazerneblokken en zo komt het dat er grotendeels bezoekersvrije foto’s kunnen genomen worden. En anders moeten we (fotoshopgewijs!!) een handje helpen, niet?

Dus even snel door de ‘Arbeid macht Frei’ poort, zonder de kans een selfie te kunnen maken (…). Ach, het is natuurlijk drommen om voor die iconische poort gefotografeerd te worden, hé. iPads en phones hoog in de lucht, de homo toeristicus tiert ook hier welig. Geen kans om er even bij stil te staan.

Even verder aan onze rechterkant de plek waar het kamporkest speelde. Met een vreemd gevoel voor cynisme werden de werkploegen onder muziek naar buiten begeleid. Zelfde verhaal als ze ’s avonds halfdood – en gegarandeerd met enkelen minder – terug binnenkwamen.

Even verder gaan we rechtsaf (we volgen dus inderdaad het plan dat in het goede boekje uitgetekend staat – aanrader trouwens!)

De stenen gebouwen, die ooit deel uitmaakten van een Poolse kazerne liggen er vredig bij en inderdaad, om de hoek zie je af en toe een groepje maar nooit de massa. In de gebouwen of hier ‘blokken’ genoemd, is er thematisch een gedeelte museum ondergebracht. Anderen zijn dan terug in de situatie van toen herschapen.

KLAU 1 (36)kopie.jpg

KLAU 1 (75).jpg

We bouwen het verhaal op met een chronologische verhaallijn. Toonloos dus, educatief maar wat vervelend op de duur. Toch is het even stilstaan bij sommige bekende maar hier fel uitvergrote foto’s.

Een ander blok toont ons de leefomstandigheden van de ‘Häftlingen’, doorgaans ‘criminele’ Polen en sociaal ongewensten. Van stro op de grond tot de meelijwekkende matrasjes. Foto’s van residenten hangen mooi op een rijtje in de gang als herinnering aan diegenen die ‘verdwenen’ zijn. Het lijken wel leerlingen in een schoollokaal, ware het niet dat hun portretten allemaal hopeloosheid uitstralen.

De geschoren mannenkoppen staren je willoos aan, een foto van een jong meisje met weerbarstige haardos toont een verlegen onderdrukte glimlachlach. Dan lees je eronder dat ze nog geen 3 weken in het kamp verbleven heeft. Exit. En niet langs de poort.

Ik merk op dat we al eens een blok overslaan, wat me niet echt goed gaat. Maar soit, de groep gaat er vandoor en zo ook de gids. Ik probeer dan maar te volgen.

KLAU 1 (122).jpg

KLAU 1 (143).jpg

Even verder de blok waar er verteld wordt hoe de gevangenen ontvangen werden, wat er met ze gebeurde. De koffers, de schoenen, het ‘huisgerief’ dat ze met zich meezeulden in de hoop ergens een nieuw leven te beginnen. Dan een zaal waar de lege blikken Zyklon B liggen. Dan wordt het allemaal nogal direct. Dat is wel echt in-the-face. Alsof je een bedrijf bezoekt waar de grondstoffen worden tentoongespreid. En eigenlijk was dat niet zo heel erg ver van de waarheid.

Als we de vitrine met de honderden kilo’s menselijk haar passeren (no foto’s) zie ik mensen bleek wegkijken. En eerlijk: hier ga je niet ongeschonden buiten. Het zonnetje buiten doet wonderen. Even inademen en naar boven kijken.

Tussen blok 10 en 11 is het executieveld – ja, wreedheid bouwt zich op, ook in de rondleiding. Blok 10 – waar dokter Mengele en zijn ‘team’ zich creatief bezighielden, is niet toegankelijk. En misschien maar goed ook. De bezoekers moeten soms een beetje beschermd worden. Maar blok 11 is toch ook op het randje.

KLAU 1 (106).jpg

KLAU 1 (116)fx.jpg

De gevangenisblok met de cellen (geen foto’s), de staancellen en de ruimtes die in preparatie van een onafwendbare dood als laatste bezocht werden, lijken nog maar enkele minuten verlaten. De gevangenisplunjes hangen aan de wasbak, netjes aan haken. Enkele seconden later werden de gedoemden naakt buitengeschopt en aan de muur vermoord. Je wil het je zelfs niet inbeelden.

KLAU 1 (117)kopie.jpg

Dan keren we om langs een parallelle straat en passeren de Appelplatz. Hier heeft het langste appel 19 uur geduurd. Ongeacht het weer. We steken verder door over de breedte van het kamp en maken gebruik van een nieuwe doorgaan om aan het einde van de rit – en van het verblijf van velen – een te komen.

Ik kan er niet omheen, maar de terminologie is onafwendbaar. We wandelen naar de enige gaskamer en crematorium van het Stammlager. Handig genoemd ‘Krema I’. Hier wordt ons aangemaand absolute stilte te bewaren. En dat is niet moeilijk, wat zou je hier trouwens nog te vertellen hebben?

KLAU 1 (145)kopie.jpg

We komen buiten en zelf sta ik even onwezenlijk naar de grond te staren. Is het dat het me op zich geraakt heeft of omdat de ervaring op zich om op deze plek te staan me beroerd? Veel wordt er niet gezegd bij de bezoekers.

Dan gaat het snel. Een toiletstop waarvan ik gebruik maak om de boekshop binnen te vallen. Met enige voorbereiding was ik er snel klaar. De verkoopster beantwoordt me spontaan in het Nederlands. Ik vond het er al zo verdacht proper uitzien.

Volgende stop: KLAu II - Birkenau.

17-09-16

Krakow 1

Logo 2.jpeg

1. Wroclaw - Krakow, Kazimierz

 

Vorig jaar stond met stip genoteerd dat ik toch eens naar Polen zou moeten afzakken.

Een rondreis volgens het beproefde procedé. Helaas ging deze niet door waardoor er een alternatief werd gekozen waarover ik uiteraard nu niet ga uitweiden maar waarover de aandachtige lezer zich reeds rond dezelfde periode vorig jaar kon mee amuseren.

Dus dit jaar een kleine maar uitgekiende wraak!

Met Krakow als citytrip – met uitbreiding van de toeristische must-sees – werd er toch enigszins beantwoord aan het verlangen om deze frisse oosterbuur toch eens te bezoeken in een mooie omkadering – zowel praktisch als inhoudelijk.

Nu gaan meerderen alsnog stellen “Ja, Krakow, daar vlieg je op een uurtje of twee wel even naar toe”. Volkomen correct doch enigszins van een andere orde, mijn gedacht. Ik koos wederom om het landschap langzaamaan me te zien voorbijkomen ende veranderen. Goede keuze? Niet zo zeker van.

Krakow ligt natuurlijk op een aanvaardbaar roteind van de uitvalsbasis. Met een eerste traject van om en bij de 680 km tot in Bautzen, ben je er nog bijlange niet. En Bautzen ligt een 50-tal km voorbij Dresden. Nog eens 45 km verder ben je aan de Poolse grens.

De volgende dag ploegen we nog een goede 250 tot in Wroclaw alwaar er een stadsbezoek volgde. De benen strekken, afwisselend onder een heerlijke zon maar gelukkig (want in Polen) ook met een vervelende plensbuit tussendoor.

WROC (4).jpg

WROC (21).jpg

Toch mooi meegenomen zijn de schilderachtige pleinen, hippe wijken en dito eet- en drinkgelegenheden. Polen is hip. De Polen – zeker de jongere generatie – is hip. En als we rond het middaguur in een postindustrieel commercieel hoekcomplex crashen voor een sobere maar inventieve toast met aangepaste bieren erbij, voelen we ons wel degelijk op ons hippe gemak.

Wroclaw is nu ook niet echt dé stad om te bezoeken, eerder een fijne tussenstop vol naoorlogse barok en renaissancegevels die dankzij hun recente bouw fris en toch authentiek lijken.

Een commie-style flat/nu bankgebouw getuigt van het functionele karakter van de bouwstijl na de oorlog.

WROC (26).jpg

WROC (42).jpg

De invalswegen naar de stad lijken op de A12: mediamarkt, Decathlon, Ikea… net datgene waar ik zo ver vandaan wil komen. Maar zoals eerder al gesuggereerd: Polen rijdt in de hoogste versnelling in het bergklassement. Het is niet voor niets het enige Europese land dat ongeschonden door de recente recessie is gekomen. Zonder euro’s maar met hun zloty’s!

Het is hoe dan ook fijn om na nogmaals een 240 km eindelijk in ons hotel in Krakow aan te komen. En zeg nu niet dat je met het vliegtuig ondertussen al lang op een van de vele terrassen zou gezeten hebben. Foei!

Als tegenprestatie staat dan weer dat ik ondertussen – na ocharme nog geen twee volle dagen – wederom enkele fijne mensen heb mogen leren kennen. En dat gebeurt niet gauw op een vliegtuig.

De tweede dag zijn we al bijna vrienden, ten gevolge van fijne gesprekken. Dat, waarde lezer is een absolute meerwaarde aan deze reisstijl.

Als we de volgende ochtend wakker worden is het niet de beloofde blauwe hemel maar een grijze doch droge backdrop. Fair enough! Op het programma staat een wandeling door de joodse buurt van Krakow en kort na de middag een bezoek aan de zoutmijn van Wielinszka.

Iedereen doet het, dus wij ook, doch eerst een voorproefje van de ‘oude’ stad.

Te midden van de ochtendspits wurmen wij ons naar een eerste stop. Deze ligt even buiten de stad, ttz, te ver om snel even te voet te doen.

De ‘Fabryka Oskara Schindlera – Emalia’ brengt ons natuurlijk direct bij zowel het drama van de Joodse gemeenschap in Krakow als bij Oscar Schindler’s poging om er toch meer dan een handvol van te redden.

EMALIA (2).jpg

EMALIA (14).jpg

Ja, dat is niet alleen geen verrassing, het slaat ook een beetje tegen. Nu kan er niet veel meer over zijn van een industrieel complex van voor de oorlog. Het gebouw is gereduceerd tot een mooie voorgeven en inkom en de oude ateliers zijn met de grond gelijk gemaakt.

Het voorgebouw is nu een museum dat we later op eigen kracht zouden-kunnen-bezoeken.

Na deze zeer korte her situering in de geschiedenis, rijden we verder de stad in, dus over de RIVIER en tot in het zuidelijke centrum van de stad, Kazimierz.

Meer dan 1000 Joden werden tewerkgesteld in zijn fabriek. Voor de volledigheid: hij redde ze niet van het concentratiekamp maar wel van een gewisse eventuele dood. Zij verbleven in het kamp Plaszow, welk aansloot aan de zuidrand van het Joodse Getto Kazimierz.

Ik zeg dit maar even omdat er in de groep ‘iemand’ aan zijn echtgenote moest uitleggen wie Schindler was. Dus duidelijk een van de beste en belangrijkste films van vorige eeuw gemist!

In 2007 werd het gebouw gekocht door de stad en werd het een permanente tentoonstelling over de geschiedenis van het pand. Wij bezoeken geen tentoonstelling in groep, de ruim toebedeelde vrije tijd later op de week kan naar hartenlust worden besteed.

Op naar de Joodse wijk. We steken de rivier de Wisla (of Vistula) over en onze driver manoeuvreert onze bus handig in een van de reeds druk vol parkeerde straten.

Fraai oogt het zeker niet. Voordeel is dat mijn eigen wijk er plots veel beter bij gaat ogen. Een aannemer in gevelwerken kan hier generaties verder. Leegstand en verval, de geschiedenis heeft zich blijkbaar nog niet hersteld – of er is gewoon geen interesse in de eens statige woningen wegens de renovatiekost.

KAZIMIERZ (13).jpg

KAZIMIERZ (15).jpg

We wandelen langs de oude synagoge die wat vergeten aan een pleintje ligt terwijl op het plein zelf de horeca bloeit. Uiteraard haast exclusief koosjer restaurants. Het is even verder toch wel armoe troef wat de gebouwen betreft. Niet moeilijk dat Spielberg hier zonder al te veel kosten de getto scenes kon filmen. Sinds 1993 is er nauwelijks nog iets opgebouwd, vermoed ik.

Op een ander pleintje is er een brocantemarkt – niet echt naar onze normen maar er is wel wat te zien. Naast prullaria ook veel al of niet echte militaria, doorgaans van de ‘tegenpartij’. De verkopers springen uit zicht als ze een fotocamera zien of trekken hun pet voor het gelaat.

KAZIMIERZ (20).jpg

KAZIMIERZ (26).jpg

Een standje met vinyl trekt mijn aandacht maar de Russische platen zien er zo begaaid uit dat ze niet echt een meerwaarde vormen voor mij. Verder dan maar!

In een wederom hippe bar – waar de barriste (zucht) een kwartier aan een koffie werkt (nog eens overgieten, afschuimen, volgend ingrediënt toevoegen, mengen, dan opnieuw) als kroon op haar waarschijnlijk kunst academische verleden, geef ik het op.

KAZIMIERZ (35).jpg

Op het eerste plein slurp ik een koosjer kippensoepje met slierten. Even later verzamelen we. En we gaan ondergronds!